Zgodnie z art. 925 Kodeksu Cywilnego, spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku – chwilą otwarcia spadku jest natomiast chwila śmierci spadkodawcy. Nabycie spadku nie ma jednak charakteru definitywnego, spadkobierca może bowiem w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić (art. 1012 Kodeksu Cywilnego). Z reguły termin do złożenia oświadczenia należy liczyć od daty śmierci spadkodawcy. Brak złożenia stosownego oświadczenia w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym nabyciem spadku, czyli nabyciem zarówno całego majątku spadkodawcy, jak i wszystkich jego długów.
Zasada ta nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy spadkobiercą jest:
• osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych,
• osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia,
• osoba prawna

Milczenie spadkobierców należących do powyższej kategorii wywołuje taki sam skutek jak złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkodawcy do wartości dziedziczonego majątku. Także w sytuacji, gdy jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, uważa się, że pozostali spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Powyższa zasada obciążania spadkobiercy wskutek jego bierności (niezłożenia w terminie oświadczenia co do sposoby przyjęcia spadku) odpowiedzialnością za wszystkie zobowiązania spadkodawcy obowiązuje jedynie do dnia 17 października 2015 r., w dniu następnym, tj. 18 października wchodzą w życie przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r., o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, które jako zasadę ustanawiają przyjęcie spadku z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkodawcy jedynie do wartości pozostawionego majątku. Brak oświadczenia spadkobiercy co do sposobu przyjęcia spadku będzie jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oświadczenie spadkobiercy będzie konieczne jedynie dla nabycia spadku wprost i jego odrzucenia.

Ustawa wprowadza również zmiany w zakresie sposobu sporządzania spisu inwentarza. Od 18 października 2015 r., spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, zapisobierca windykacyjny lub wykonawca testamentu będą mogli sami złożyć w sądzie albo przed notariuszem wykaz inwentarza. Dopuszczono możliwość sporządzenia wykazu inwentarza wspólnie przez więcej niż jednego spadkobiercę, zapisobiercę windykacyjnego lub wykonawcę testamentu. W wykazie inwentarza wskazuje się przedmioty należące do spadku oraz przedmioty zapisów windykacyjnych, z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku, a także długi spadkowe i ich wysokość według stanu z chwili otwarcia spadku. W razie ujawnienia po złożeniu wykazu inwentarza przedmiotów należących do spadku, przedmiotów zapisów windykacyjnych lub długów spadkowych pominiętych w wykazie inwentarza składający wykaz jest zobowiązany do jego uzupełnienia.

Należy jednak pamiętać, że nowe przepisy, zapewniające ochronę spadkobierców znajdą zastosowanie do spadków otwartych z datą 18 października 2015 r., jeżeli śmierć spadkodawcy nastąpiła przed wejściem w życie tych przepisów, brak złożenia oświadczenia w przepisanym terminie jest równoznaczny z pełną odpowiedzialnością za długi spadkodawcy. Przepisów w zmienionym brzmieniu nie stosuje się bowiem do spadków otwartych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 marca 2015 r.

Anna Kucal

aplikant radcowski